Το παιδί με τον Διαφορετικό Τρόπο Σκέψης: Καλώς ήρθατε στον κόσμο των Αυτιστικών!

Πέρλα Μεσσίνα, Αυτιστική Ενήλικας – Βachelor Ψυχολογίας/Κοινωνιολογίας

Ένα αυτιστικό παιδί χρειάζεται διαφορετικό τρόπο εξήγησης, διότι το μυαλό του δεν κάνει τις συνδέσεις κοινής λογικής (Gestalt) όπως τις κάνει ένα μη-αυτιστικό (νευροτυπικό) μυαλό, με αποτέλεσμα να υπάρχουν καταστάσεις που το παιδί να μην καταλαβαίνει γιατί πρέπει να κάνει μια ορισμένη άσκηση. Το αυτιστικό παιδί, όπως και οι ενήλικες, λειτουργεί με την λογική των «δεδομένων» (Μαθηματική λογική) και άμα δεν καταλάβει το γιατί, δεν θα θέλει να κάνει αυτό που του ζητάτε αλλά θα αρχίσει να κάνει ό,τι μπορεί για να καλύψει την αμηχανία του. Ένας εύκολος τρόπος είναι να κάνει κάτι άλλο, ώστε η προσοχή του άλλου να πάει σε αυτό το κάτι άλλο από αυτό που πρέπει να γίνει!

Χωρίς να το κάνει συνειδητά το παιδί, το σκεπτικό του είναι «άμα εγώ δεν καταλαβαίνω τι γίνεται και γιατί γίνεται, θέλω να κάνω/κάνουμε κάτι άλλο που το κατανοώ και έτσι δεν βαριέμαι», διότι η πρωταρχική ανάγκη του αυτιστικού παιδιού είναι αυτό που κάνει να έχει ένα νόημα. Το νόημα αυτό είναι μιά πνευματική επιβράβευση = μαθαίνω κάτι που το αισθάνομαι σαν χρήσιμο, και έτσι δεν σπαταλάω άσκοπα τον χρόνο και την ενέργειά μου. Το να βλέπει ο άλλος νόημα στην άσκηση που γίνεται, δεν σημαίνει τίποτα για το αυτιστικό παιδί, πρέπει το ίδιο να βρεί νόημα μέσα απο την δική του (μαθηματική) λογική σκέψη.

Για να το βοηθήσει ο γονιός/εκπαιδευτικός/θεραπευτής να κάνει το παιδί μέσα στο μυαλό του τις συνδέσεις που χρειάζεται, και να βρει έτσι το νόημα, ώστε να κάνει αυτό που του ζητείται  (άσκηση) με όρεξη και ενδιαφέρον, πρέπει να δοθεί στο παιδί μιά ολοκληρωμένη εικόνα το τι θα κάνουν. Η εικόνα αυτή αποτελείτε από μέρη: ποιός ο τελικός σκοπός της άσκησης, ποιά μέσα (παραδείγματα ασκήσεων) θα γίνουν ώστε να επιτευχθεί ο τελικός σκοπός, και πόση ώρα θα διαρκέσουν οι ασκήσεις, και τέλος τι θα κάνουμε μετά αφού επιτευχθεί ο σκοπός.

Παράδειγμα:
Τελικός σκοπός: «Σήμερα θέλω να σε μάθω να δένεις τα κορδόνια σου.»
Μπορούμε να κάνουμε τον σκοπό πιο λεπτομερειακό και να δώσουμε στο παιδί να καταλάβει σε τι αποσκοπεί αυτό που θα κάνει, όπως:
«Επειδή είδα πως σου αρέσουν τα αθλητικά παπούτσια, και τα περισσότερα αθλητικά παπούτσια έχουν κορδόνια. θα σε μάθω να δένεις κορδόνια ώστε να μπορείς να τα φοράς μόνος σου»

Ποιά μέσα/παράδειγμα ασκήσεων:
«Θα σου δείξω εγώ πρώτα 3 φορές πως να το κάνεις. Εγώ θα δέσω τα κορδόνια και εσύ θα με κοιτάς για να δεις τι κάνω. Μετά θα σου δείξω πως να τα δέσεις κρατώντας τα δικά σου χέρια και θα σε καθοδηγώ. Θα το κάνουμε και αυτό 3 φορές. Μετά θα το δοκιμάσεις μόνος σου και θα σε βοηθάω άμα κάτι δεν το θυμάσαι. Θα το κάνουμε και αυτό 3 φορές. Μετά θα σε αφήσω να το κάνεις πια όλο μόνος σου. ‘Αμα δεν θυμάσαι κάτι ζήτα μου και θα σε βοηθήσω."

Αυτή η απλή εξήγηση, έδωσε στο παιδί την ολοκληρωμένη εικόνα του τι θα γίνει. Ποιά και πόσα θα είναι  τα στάδια εξέληξης αυτού που πρόκειται να κάνει, και έτσι θα νοιώσει λιγώτερο άγχος εφ' όσον θα ξέρει τι και πιο είναι το κάθε επόμενο βήμα.

Δηλαδή άμα ξέρει πως απλώς πρέπει να κοιτάει όταν του δείχνει ο γονέας/εκπαιδευτικός/θεραπευτής, δεν θα αγχωθεί νομίζοντας ότι πρέπει να τα θυμηθεί όλα από την πρώτη φορά, ούτε θα αγχωθεί άμα δεν το κάνει καλά διότι θα ξέρει ότι έχει την δυνατότητα και να κάνει επαναλήψεις αλλά και να ζητήσει βοήθεια άμα δεν θυμάται κάτι.

Μην ξεχνάτε λοιπόν ότι για ένα αυτιστικό παιδί δεν είναι αυτονόητο το ότι μπορεί να ζητήσει βοήθεια, ούτε το ότι του επιτρέπεται να κάνει λάθος του είναι αυτονόητο. Μέσα του μπορεί να σκεφτεί πως και εκείνο πρέπει να το κάνει όσο καλά το έκανες εσύ, και να πανικοβληθεί άμα νοιώσει πως δεν θυμάται την επόμενη κίνηση ή βήμα. Άμα λοιπόν δεν ξέρει ότι έχει αυτές τις δυνατότητες θα αγχωθεί νομίζοντας ότι πρέπει να τα συγκρατήσει και να τα θυμάται όλα με την μια που θα τα δει! Πως θα μπορούμε να αναγνωρίσουμε άμα το αυτιστικό παιδί δεν έχει καταφέρει να διαμορφώσει την εικόνα που θέλουμε να «δει» μέσα στο μυαλό του, ώστε να κατανοήσει αυτό που θέλουμε να του μεταδώσουμε και μάθουμε;


Με 3 διαφορετικούς τρόπους που χειριζόμαστε το αίσθημα του άγχους (άγχος = φόβος θανάτου):

1.    ΤΡΕΧΩ  Το παιδί ξέρει ότι δεν κατανοεί όλη την εικόνα, αλλά επειδή θέλει πολύ να σας ικανοποιήσει, ή θέλει την επιβράβευση, δεν μπορεί να το εκφράσει. Δεν μπορεί να εκφράσει ότι νοιώθει διχασμένος. Από την μια δεν μπορεί να κάνει αυτό που νοιώθει πως πρέπει, ενώ από την άλλη δεν μπορεί να το εκφράσει αυτό.
Θα αλλάξει θέμα. Η αντίδρασή μοιάζει με την διάσπαση προσοχής και την υπερκινητικότητα. Αλλά ο τρόπος σκέψης που υποκινεί αυτή την συμπεριφορά είναι: Μου δημιουργεί άγχος αυτό που γίνεται και δεν το θέλω. Το απορρύπτω ή/και το απομακρίνω από εμένα. Το αντικαθιστώ με κάτι άλλο. Μια άλλη δραστηριότητα που ΔΕΝ μου δημιουργεί άγχος, π.χ. Θα τρέξω γύρο-γύρο που ξέρω πως μου αρέσει.. Το παιδί κρατά την επαφή με τον άλλο, αλλά αλλάζει την δραστηριότητα. Η αντίδραση είναι ενστικτώδης, μια και η λογική είναι προσαρμοσμένη στο να βρίσκει λύσης αποφυγής ή εξάλειψης του άγχους.

2.    ΠΑΛΕΥΩ  Το παιδί και εδώ ξέρει ότι δεν την κατανοεί και νοιώθει άγχος, αλλά θα προσπαθήσει να το καλύψει  αυτό με το να κάνει πολλές και ίσως φαινομενικά άσχετες ερωτήσεις, για να δημιουργήσει  μέσα στο μυαλό του όποιες συνδέσεις του λείπουν για την ολοκλήρωση της εικόνας. Και εδώ το παιδί κρατά την επαφή με τον άλλο, αλλά αντί να αλλάξει δραστηριότητα, παίρνει το κοντρόλ αυτής της δραστηριότητας ώστε να χειριστεί το άγχος και να καλύψει την ανάγκη ολοκλήρωσης της εικόνας κάνοντας ερωτήσεις.  Εδώ έχουμε δύο πιθανά αποτελέσματα:

Α. Θετικό: Οι ερωτήσεις να φέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, να ολοκληρωθεί η εικόνα και να εξαλείφει το άγχος.

Β. Αρνητικό: Οι ερωτήσεις δεν φέρνουν τις απαντήσεις ή "σύνδεση" της εικόνας που χρειάζεται. Αυτό θα φέρει μεγάλη σύγχυση ή/και αίσθημα ντροπής. Η ντροπή είναι για ένα αυτιστικό, παιδί ή ενήλικα, ένα πολύ ευαίσθητο σημείο.
Αν δημιουργηθεί αίσθημα ντροπής, το αυτιστικό παιδί θα σταματήσει τις ερωτήσεις και θα εκδηλώσει δύο πιθανές συμπεριφορές:
- Απομάκρυνση των αρνητικών συναισθημάτων (ντροπή, άγχος, αμηχανία) μέσω του μηχανισμού της υπερκινητικότητας = Διαλέγω να κάνω κάτι άλλο που με ευχαριστεί
- Εκδήλωση των αρνητικών συναισθημάτων = Ξέσπασμα θυμού.

3.    ΠΑΝΙΚΟΣ  (Τρέχω και Παλεύω). Να μην ξέρει ότι δεν κατανοεί αλλά θα νοιώσει έντονη νοητική σύγχυση, που θα του δημιουργήσει άγχος. Το παιδί δεν θα εκδηλώσει ενδιφέρον στο να κρατήσει την επαφή με τον άλλο. Θα αντιδράσει με μια αυτοπροσταυτετική συμπεριφορά διακόπτοντας την επαφή του με το περιβάλλον. Αυτή η συμπεριφρορά μπορεί να είναι:
-  (Τρέχω προς τα μέσα) θα κλειστεί μέσα του και δεν θα θέλει να συμμετέχει,
-  Παλεύω Α’: θα κάνει πολλές ερωτήσεις που δεν θα έχουν ούτε συνοχή, ούτε νόημα (λεκτικό
    ξέσπασμα)
-  Παλεύω Β’: θα εκδηλώσει υπερκινητικότητα αλλά χωρίς επαφή με τον άλλον
-  Παλεύω Γ’: θα κάνει ξέσπασμα θυμού
-  Παλεύω Δ’: θα τα κάνει όλα αυτά εναλλάξει μια και αυτό που το απασχολεί κυρίως είναι να
   προφυλαχθεί από την «πηγή» του άγχους που είναι ο άλλος

Η διαφορετική εξωτερίκευση χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση:

Το αυτιστικό παιδί όπως είδαμε έχει ένα πολύ διαφορετικό τρόπο εξωτερίκευσης του τρόπου σκέψης του από ένα νευροτυπικό παιδί. Επειδή όπως είδαμε δεν κάνει τις αυτονόητες συνδέσεις, θα κάνει ερωτήσεις για να δημιουργήσει μέσα στο μυαλό του κάποιες συνδέσεις. Αν οι ερωτήσεις του δεν φέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, θα νοιώσει σύγχυση ή/και ντροπή.

Αν δημιουργηθεί αίσθημα σύγχυσης, άγχους, ή/και ντροπής, το αυτιστικό παιδί θα δυσκολευτεί πολύ να νοιώσει ενδιαφέρον για αυτό που του ζητάμε να κάνει, με αποτέλεσμα να αρνηθεί να συμμετέχει, ή να συμμετέχει με ένα αίσθημα εξαναγκασμού. Αυτό σημαίνει φυσικά ότι η επαφή μας με το παιδί θα χάση την ευεργετική επίρροια που θα μπορούσε να είχε αν το παιδί ένοιωθε πως οι ανάγκες του, ως προς την κατανόηση των αισθημάτων του, γίνονταν σεβαστές.

Το αυτιστικό παιδί ενστικτωδώς αντικαθρεπτίζει, ό,τι βλέπει και αισθάνεται από την συμπεριφορά των άλλων γύρο του. ‘Αμα δει και νοιώσει ότι οι άλλοι αδιαφορούν για κάτι που του είναι βασικό, τότε θα αδιαφορήσει και αυτό με την σειρά του για ό,τι οι άλλοι βλέπουν σαν βασικό και θα ΤΟΥΣ ΤΟ ΔΕΙΞΕΙ! Ο καθηγητής Tony Attwood, αναφέρει αυτή τη συμπεριφορά σαν «Οφθαλμό αντί οφθαλμού». Θα κάνω το ίδιο με αυτό που (βλέπω και νοιώθω ότι) μου κάνεις με σκοπό να δεις και να νοιώσεις και εσύ το ίδιο με εμένα. Με άλλα λόγια «Σε βάζω στα παπούτσια μου για να δεις πως νοιώθω».

Η ευθύνη είναι σε μας τους ενήλικες να βρούμε τον τρόπο να προσεγγίσουμε το παιδί σωστά, ανάλογα με τον «τύπο» αντίδρασης.


Με 3 διαφορετικούς τρόπους που χειριζόμαστε το αίσθημα του άγχους (άγχος = φόβος θανάτου):

1.    ΤΡΕΧΩ  Το παιδί ξέρει ότι δεν κατανοεί όλη την εικόνα, αλλά επειδή θέλει πολύ να σας ικανοποιήσει, ή θέλει την επιβράβευση, δεν μπορεί να το εκφράσει. Δεν μπορεί να εκφράσει ότι νοιώθει διχασμένος.
ð    Το αφήνουμε για μερικά λεπτά να «ξεσπάσει» το άγχος του μέσα από την διάσπαση προσοχής και την υπερκινητικότητα, αλλά φροντίζουμε να μην διακοπεί η επαφή μας με το παιδί με το να συμμετέχουμε στη δραστηριότητα του. Τρέχουμε μαζί του, το κυνηγάμε και μας κυνηγάει, κάνουμε τραμπολίνο, παίζουμε μαζί.
ð    Ερχόμαστε στην θέση του. «Παίζουμε» τον ρόλο του εκφράζοντας την έλλειψη ολοκλήρωσης της εικόνας, με δικαιολογία το ενδιάμεσο διάλειμμα που έγινε
ð    Ζητάμε από το παιδί βοήθεια ώστε ΜΑΖΙ να ξανακάνουμε την άσκηση και ΜΑΖΙ να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο να την ολοκληρώσει. Είναι βασικό το παιδί να νοιώσει ΙΣΑΞΙΟ με τον άλλο, ώστε να νοιώσει ότι και το συναίσθημά του είναι ισάξιο με του άλλου, και η κατανόηση του συναισθήματος που το ίδιο νοιώθει είναι σε ισάξιο βαθμό από τον άλλο.

2.    ΠΑΛΕΥΩ  Το παιδί και εδώ ξέρει ότι δεν την κατανοεί και νοιώθει άγχος, αλλά θα προσπαθήσει να το καλύψει  αυτό με το να κάνει πολλές και ίσως φαινομενικά άσχετες ερωτήσεις.
Εδώ έχουμε δύο πιθανά αποτελέσματα:

Α. Θετικό: Οι ερωτήσεις να φέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα, να ολοκληρωθεί η εικόνα και να εξαλειφτεί το άγχος.
ð    Βεβαιωθήτε πως πράγματι έχει ολοκληρώσει την εικόνα, ζητώντας του να δέσει τα κορδόνια του για να μάθει να το κάνει τώρα ένα λούτρινο ζωάκι. να γίνει εκείνο τώρα ο δάσκαλος. Του δίνετε ένα νέο βαθμό αξιώματος.

Β. Αρνητικό: Οι ερωτήσεις δεν φέρνουν τις απαντήσεις ή "σύνδεση" της εικόνας που χρειάζεται και το παιδί εκδηλώνει είτε Απομάκρινση των αρνητικών συναισθημάτων είτε Εκδήλωση των αρνητικών συναισθημάτων.
ð    Το αφήνουμε για μερικά λεπτά να «ξεσπάσει» το άγχος του, αλλά και εδώ φροντίζουμε να μην διακοπεί η επαφή μας με το παιδί. Παίζουμε μαζί  του, τρέχουμε, το κυνηγάμε και μας κυνηγάει, κάνουμε τραμπολίνο, ή κάποια άλλη ευχάριστη δραστηριότητα που όμως δεν πρέπει να διαρκέσει πάνω από μερικά λεπτά (+/- 3 λεπτά)
ð    Ερχόμαστε στην θέση του. «Παίζουμε» τον ρόλο του εκφράζοντας την έλλειψη ολοκλήρωσης της εικόνας, με δικαιολογία το ενδιάμεσο διάλειμμα που έγινε
ð    Ζητάμε από το παιδί βοήθεια ώστε ΜΑΖΙ να ξανακάνουμε την άσκηση και ΜΑΖΙ να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλο να την ολοκληρώσει.

3.    ΠΑΝΙΚΟΣ (Τρέχω και Παλεύω). Να μην ξέρει ότι δεν κατανοεί αλλά θα νοιώσει έντονη νοητική σύγχυση, που θα του δημιουργήσει άγχος. Το παιδί δεν θα εκδηλώσει ενδιαφέρον στο να κρατήσει την επαφή με τον άλλο.
ð    Η εκδήλωση πανικού, είναι ένα σημάδι ότι το παιδί έχει κορεστεί συναισθηματικά τόσο που δεν μπορεί να χειριστεί την κατάσταση. Αλλάζουμε δραστηριότητα εντελώς ώστε να επανακτήσουμε την χαμένη επαφή μας με το παιδί, και ξαναδοκιμάζουμε το «δέσιμο κορδονιών» μια άλλη μέρα



Ο διαφορετικός τρόπος εσωτερικής παραγωγής, και εξωτερίκευσης του άγχους/φόβου:

Το αυτιστικό παιδί όταν είναι κουρασμένο πνευματικά θα γίνει υπερκινητικό και υπερομιλητικό. Δεν θα μπορεί να κάτσει στην ίδια θέση, θα θέλει να σηκωθεί και να πηγαινοέρχεται, θα έχει διάφορα "τικ", θα φωνάζει, θα βρίζει ή θα κλαίει, θα χτυπάει  όποιον βρίσκεται δίπλα ή κοντά του, ή και τον ίδιο του τον εαυτό.

Ένα αυτιστικό παιδί κουράζεται πιο εύκολα από ένα νευροτυπικό παιδί, διότι κάνει μια τεράστια προσπάθεια μέσα στο μυαλό του να ανταποκριθεί στις ανάγκες του νευροτυπικού τρόπου επικοινωνίας που γίνεται μέσω του λόγου και συνθέτεται από λέξεις, πράγμα που για ένα αυτιστικό  είναι κάτι πολύ δύσκολο.

Η δυσκολία βασίζεται στο ότι το αυτιστικό μυαλό σκέπτεται με εικόνες και για να επικοινωνήσει με τον λόγο και την ομιλία πρέπει να κάνει, να μεταφράσει, την εικόνα που βλέπει μέσα στο μυαλό του σε λέξεις. Πολλά παιδιά το καταφέρνουν αλλά με πολλή δυσκολία και η ομιλία τους βγαίνει τεμαχισμένη σε ασύνδετα και, πολλές φορές, ακατανόητα μέρη, προτάσεις χωρίς κάποιο ειρμό, διότι απλά το μυαλό μεταφράζει κομματάκι-κομματάκι μια τρισδιάστατη εικόνα που βλέπει, παρά μια σκέψη δομημένη από λέξεις.

Άλλα παιδιά δεν καταφέρνουν να μεταφράσουν την εικόνα σε λέξεις και δεν μιλάνε παρά μόνο με φράσεις που έχουν ήδη καταγράψει στην μνήμη τους ατόφιες όπως τις άκουσε, που είναι προτάσεις από αγαπημένες τους ταινίες ή κινούμενα σχέδια. Αυτό ονομάζεται ηχολαλία, και δεν θεωρείται ομιλία, ενώ ουσιαστικά είναι μια προσπάθεια λεκτικής επικοινωνίας αλλά όχι όπως οι μη-αυτιστικοί εννοούν ή επιθυμούν την επικοινωνία μέσω
του λόγου.

Τέλος, άλλα παιδιά δεν μιλάνε καθόλου όχι επειδή δεν μπορούν ή δεν θέλουν, αλλά επειδή το βρίσκουν πολύ δύσκολο να βρουν  τις σωστές λέξεις να μεταφράσουν αυτό που βλέπουν μέσα στο μυαλό τους. Δεν σημαίνει αυτό όμως ότι δεν επικοινωνούν. Τα αυτιστικά παιδιά επικοινωνούν με το σώμα τους, τις κινήσεις τους, το βλέμμα τους -παρακολουθήστε το από μακριά όταν δεν σας «βλέπει», θα δείτε πως ότι σκέφτεται το «παίζει» μέσα από τις κινήσεις τους. Πρέπει να έχετε υπομονή για να καταφέρετε να μας δείτε, να μας κατανοήσετε και να μας αποδεχθείτε!

Φιλικά
 Πέρλα Μεσσίνα

0 Comment "Το παιδί με τον Διαφορετικό Τρόπο Σκέψης: Καλώς ήρθατε στον κόσμο των Αυτιστικών!"

Δημοσίευση σχολίου

-->